เบาหวานสิ่งที่ท่านไม่รู้

img

เบาหวาน สิ่งที่ท่านไม่รู้

เบาหวานโลกในปี 2021

  • พบว่า 1 คนใน 10 คนที่อายุระหว่าง 20-79 ปี เป็นเบาหวาน
  • ในปี 2021 คาดว่ามีผู้ป่วยเบาหวานทั่วโลก 537 ล้านคน หรือ 10.5% ของประชากรทั้งหมด ในจำนวนนี้ ประมาณหนึ่งในสาม ถึง หนึ่งในสอง ไม่ได้รับการวินิจฉัย นอกจากนี้ อีก 541 ล้านคนอยู่ในภาวะความทนต่อน้ำตาลบกพร่อง (impaired glucose tolerance - คือภาวะก่อนเบาหวาน) สหพันธ์เบาหวานนานาชาติ (International Diabetes Federation) ได้ประมาณว่า ในปี 2030 จะมีผู้ที่เป็นเบาหวาน 643 ล้านคน และเพิ่มเป็น 783 ล้านคนในปี 2045
  • เบาหวานถือเป็นความท้าทายทางปัญหาสุขภาพ ที่มีอัตราการขยายตัวของผู้ที่เป็นเร็วที่สุด นำมาสู่ความทุกข์ทรมาน และอัตราตายก่อนวัยอันควรจากโรคแทรกซ้อนที่เกิดขึ้น ก่อให้เกิดความสูญเสียทั้งต่อคุณภาพชีวิตและเสรษฐกิจ
  • คาดการณ์ว่า ปี 2021 มีทารกเกิดใหม่ 21.1 ล้านคน (16.7%) มาจากแม่ที่มีน้ำตาลในเลือดสูงขณะตั้งครรภ์
  • มากกว่า 1.2 ล้านคนในเด็กและวัยรุ่นที่อายุน้อยกว่า 20 ปี เป็นเบาหวานประเภทที่ 1
  • ปี 2021 คาดการณ์ว่า มีผู้เสียชีวิตจากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับเบาหวานในประชากรอายุ 20-79 ปี 6.7 ล้านคน และประมาณหนึ่งในสามเสียชีวิตในวัยทำงาน (ก่อนอายุ 60 ปี)
  • ความชุกของเบาหวานเพิ่มสูงขึ้นในประเทศที่มีรายได้ต่ำและปานกลาง มากกว่าประเทศที่มีรายได้สูง

 

เบาหวาน: ในไทย ไม่ไกลตัว

  • ความชุกของเบาหวาน อายุ 15 ปีขึ้นไป พบ 8.9% ผู้ชาย:ผู้หญิง 1:1.24  ทั่วประเทศมีประชากรเบาหวานประมาณ 4.8 ล้านคน คาดว่าจะเพิ่มขึ้นถึง 5.3 ล้านคนในปี 2583
  • ช่วงอายุที่พบสูงสุดคือ 60-70 ปี (19.1%) ในวัยนี้ ผู้ชายเป็นเบาหวานประมาณ 16% ผู้หญิงสูงถึง 22% ช่วงวัยที่พบรองลงไปคือ 70-80 ปี (18.7%) แสดงว่า อายุมากขึ้น เสี่ยงเป็นเบาหวานมากขึ้น และผู้หญิงเสี่ยงมากกว่าผู้ชาย
  • แนวโน้มการป่วยด้วยโรคเบาหวาน จากปี 2557 ถึงปี 2561 เพิ่มขึ้นจากประมาณ 5000 คน เป็นเกือบ 6000 คนต่อปีต่อประชากรหนึ่งแสนคน
  • จำนวนเบาหวาน 4.8 ล้านคนนี้ ได้รับการวินิจฉัยและรักษา 35.6% หรือ 2.6 ล้านคน และสามารถบรรลุเป้าหมายการรักษาได้เพียง 0.9 ล้านคนเท่านั้น (34.6%) อีกกว่า 2 ล้านคนไม่ได้รับการวินิจฉัย หรือไม่ทราบว่าตนเองเป็นเบาหวาน ทำให้อัตราการเสียชีวิตจากโรคเบาหวานมีมากถึง 200 คนต่อวัน
  • กลุ่มที่ไม่ได้รับการวินิจฉัยเบาหวานมากที่สุดคือกลุ่ม 15-29 ปี เพศชายมีสัดส่วนการไม่ได้รับการวินิจฉัยสูงกว่าเพศหญิง และสัดส่วนการเข้ารับการรักษาและรักษาได้ตามเกณฑ์น้อยกว่าเพศหญิงด้วยเช่นกัน แสดงว่ามีการคัดกรองเบาหวานน้อยในกลุ่มเสี่ยงที่อายุต่ำกว่า 30 ปี เพศชายมีการคัดกรองเบาหวาน การเข้ารับการรักษา และการดูแลรักษาตัวเองให้ได้ตามเกณฑ์ น้อยกว่าเพศหญิง
  • เบาหวานในเด็ก วัยรุ่น หรือในผู้ใหญ่วัยต้น รุนแรงและรักษายากกว่าเบาหวานในวัยกลางคนหรือผู้สูงอายุ
  • กลุ่มเสี่ยงต่อการเป็นเบาหวานในอนาคต มีสูงถึง 7.7 ล้านคน เบาหวานจึงมีแนวโน้มสูงขึ้นทุกปี
  • เบาหวานเป็นโรคถ่ายทอดทางพันธุกรรม ปัจจัยเสี่ยงสำคัญคือ กรรมพันธุ์ ความอ้วน (ดัชนีมวลกาย >25) อ้วนลงพุง การไม่ออกกำลังกาย การรับประทานสิ่งที่ไม่ถูกสุขลักษณะ (หวาน มัน เค็ม) การสูบบุหรี่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง ล้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงกระตุ้นให้เกิดเบาหวาน และโรคแทรกซ้อนต่างๆ

 

 

เบาหวาน: ท่านรู้แค่ไหน

  • จุดเริ่มต้น (onset) ของเบาหวานไม่สามารถทราบหรือคาดการณ์ได้ เบาหวานเป็นได้โดยไม่รู้ตัว และอาจไม่มีอาการอะไรเลย แต่นำมาซึ่งความทุกข์ทรมาน และโรคแทรกซ้อนต่างๆ ได้ทุกระบบ และทุกอวัยวะ ทั้งเฉียบพลันที่เกิดได้กะทันหัน หรือเรื้อรังแบบไม่รู้ตัว ที่กัดกร่อนทำลายการทำงานของอวัยวะที่ได้รับผลกระทบไปเรื่อยๆ จนไม่สามารถรักษาแก้ไขให้เหมือนเดิม
  • เบาหวานสามารถป้องกัน หรือชะลอการเกิดได้ โดยเฉพาะในกลุ่มที่อยู่ในภาวะก่อนเบาหวาน ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน โดยการควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย และการลดน้ำหนัก
  • ผู้ที่เป็นเบาหวาน จะมีการคงอยู่ของชีวิตสั้นกว่าผู้ที่ไม่เป็นเบาหวาน คนที่เป็นเบาหวานเร็ว ขณะที่อายุไม่มาก จะมีชีวิตสั้นกว่าคนที่เป็นเบาหวานเมื่ออายุมาก ทั้งนี้ ถ้าไม่ดูแลรักษาตัวเองให้ดี
  • ตื่นตัว วินิจฉัยได้เร็ว ตั้งเป้าการรักษาอย่างมีวัตถุประสงค์ ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างมีวินัย รักษาเบาหวานได้ง่ายกว่ามารู้ทีหลัง ซึ่งอาจมีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้นแล้ว การรักษาได้เร็วแต่แรกเริ่ม อาจจะทำให้เบาหวานเสมือนหายได้ โดยย้อนกลับไปสู่ภาวะก่อนเบาหวาน และสามารถหยุดยาหรือลดยาได้
  • ในปัจจุบัน มียาเบาหวานออกใหม่หลายตัว ทั้งยารับประทาน และยาฉีดที่ไม่ใช่อินซูลิน โดยที่ไม่มีผลข้างเคียงต่อการเกิดน้ำตาลในเลือดต่ำ ขณะเดียวกันยังมีส่วนช่วยลดน้ำหนัก และเกิดผลดีต่อหัวใจและไตด้วย ซึ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการรักษาเบาหวานให้ได้ผลดีมากขึ้น และเกิดผลข้างเคียงน้อย
  • ลักษณะอย่างหนึ่งของเบาหวาน คือโรคจะดำเนินไปตามระยะเวลา ทำให้ทวีความรุนแรงของโรคเมื่อเป็นนานขึ้น การรักษาจะยุ่งยากซับซ้อนมากขึ้น หรือต้องใช้ยาฉีดอินซูลิน หรือมาพร้อมกับการมีโรคแทรกซ้อน การดูแลรักษาให้อยู่ในเกณฑ์ที่ดี อาจมีส่วนช่วยชะลอการดำเนินโรคเบาหวานได้
  • เมื่อเป็นเบาหวาน สร้างความมุ่งมั่นที่จะรักษา และดูแลตัวเองให้ได้ตามเป้าหมายที่ดีที่สุด ไม่เพียงแค่การดำรงคุณภาพชีวิตอย่างมีความสุข แต่ยังสามารถป้องกัน ลด หรือชะลอภาวะและโรคแทรกซ้อนต่างๆ ของเบาหวานได้
  • เบาหวานกลัวการติดเชื้อ เบาหวานทำให้กลไกการป้องกัน และกำจัดเชื้อโรคของร่างกายอ่อนแอลง เบาหวานจึงต้องระวังการติดเชื้อทุกชนิด การติดเชื้อนำมาซึ่งความหายนะ และความรุนแรงได้ทุกอวัยวะของผู้ที่เป็นเบาหวาน
  • การเข้าสู่ระบบการดูแลรักษาเบาหวานได้เร็ว และรักษาได้ในเกณฑ์ที่ดี ค่าใช้จ่ายการดูแลรักษาในระยะยาว โดยภาพรวม จะลงทุนน้อยกว่าการรักษาในระยะหลังๆ เมื่อมีโรคแทรกซ้อนเกิดขึ้นแล้ว
  • การรักษาเบาหวานแบบองค์รวม คือการดูแลรักษาเบาหวานและโรคร่วม ทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจของผู้ป่วย สังคมของผู้ป่วย (ญาติ เพื่อน ที่ทำงาน สิ่งแวดล้อม ความเป็นอยู่ วิถีชีวิต ความเครียด) ร่วมกับทีมงานของแพทย์ที่ประกอบด้วย แพทย์ พยาบาล ทีมให้ความรู้เบาหวานทั้งพยาบาลเบาหวาน นักโภชนาการ เภสัชกร นักกายภาพ ผู้เชี่ยวชาญเท้า ตลอดจนแพทย์ผู้เชี่ยวชาญสาขาอื่น เช่น จักษุแพทย์ แพทย์โรคหัวใจ แพทย์โรคประสาทสมอง แพทย์โรคไต จิตแพทย์ ทันตแพทย์ และอื่นๆ เป็นต้น ครอบคลุมถึงการตรวจคัดกรองโรคแทรกซ้อนต่างๆ เป็นระยะๆ และการฉีดวัคซีนตามกำหนดเวลาเพื่อส่งเสริมสุขภาพ
  • ในปัจจุบัน มีการพัฒนาเครื่องมือสำหรับมอนิเตอร์น้ำตาลในเลือดอย่างต่อเนื่อง (Continuous glucose monitoring) ที่สามารถเชื่อมต่อกับ smart phone แสดงการกระจายของน้ำตาลในเลือด เพื่อการประเมินการรักษาและปรับเปลี่ยนยา ตลอดจนเครื่องปั๊มอินซูลิน (Insulin pump) ที่ฝังสายใต้ผิวหนัง ทำหน้าที่คล้ายตับอ่อนเทียม

 

ท่านจะทำอย่างไรที่จะป้องกันเบาหวาน ถ้าท่านมีความเสี่ยงสูง

ท่านจะรักษาอย่างไรให้ดีที่สุด และเพื่ออะไร ถ้าท่านเป็นเบาหวาน

                                                                          

การป้องกันไม่ให้เป็น                    ไม่ยากเข็ญดั่งเป็นโรค  

          รักษาดีดุจมีโชค                       ไม่ต้องโศกเพราะโรคแทรก

  

นายแพทย์ธวัชชัย ภาสุรกุล

Share

tab